Naar het Midden Oosten 4/2008-5/2008

Vandaag ben ik in één ruk door de Sinai woestijn, langs de dode zee, naar Jeruzalem gereisd. Met als gevolg: slapen op het hoteldak wegens volzette kamers. S’morgens word ik wakker met de oude stad letterlijk aan mijn voeten. Een mooi slot voor deze reis. Drie dagen tijd heb ik om deze fascinerende, compleet in wit-beige steen gebouwde, complexe mini-wereld te verkennen.
Waar ter wereld vindt men zo’n concentraat aan religieuze gebouwen? Kloosters, moskee, kerken, synagogen. De drie godsdiensten van het boek (jodendom, christendom en islam) vinden hier hun ultieme vermenging. Reizend door het midden Oosten is me opgevallen hoe deze drie woestijngodsdiensten, de ene voortspruitend uit de andere, in principe nog altijd sterk op elkaar lijken.
De veruiterlijking van hun basisideeën is wel erg verschillend, en heeft drie maal heel andere gevolgen: de bedekte altijd aanwezige sensualiteit van de moslims, de ietwat boerse aardsheid der joden, en de “vrijgevochten” christenen die het moeten stellen met weinig gedragsregels en het kruis. Israel het meest (zichtbaar) gemilitariseerd land dat ik ooit bezocht heb. Een nonchalant leger, zelfverzekerd, niet te vriendelijk maar overal. Gewapende bewaking voor elke site en gescande doorgangen. Een hopeloze poging: deze labyrintische stad is eigenlijk niet te controleren.

-De Klaagmuur: En klagen doen ze, jammeren, schreeuwen zelfs huilen. De vrouwen met weinigen en in stilte, de mannen luidop en met velen (zoals overal ter wereld) De mensen laten zich gaan, periodiek evolueert het gezamenlijk geprevel tot een bijna extatisch geschreeuw.
Ze hebben natuurlijk al reden tot klagen gehad die mensen, en het moet prachtig zijn te weten waar naartoe met je miserie en onmacht. Het doet me denken aan de jood Freud zijn remedies.
Het is in ieder geval een erg mooi, getekende muur.

-De tempelberg of Haram ash-Sharif met zijn goud belegde koepel. De geschiedenisconcentratie op deze heuvel is niet gezond meer. Volgens de joden bevindt zich hier de funderingssteen van de wereld, het slijk waaruit Adam geboetseerd is. Hier offerde Abraham bijna zijn zoon, Salomon bouwde de eerste tempel die verwoest werd door Nabucodonosor. Een tweede tempel werd gebouwd die door de Romeinen verwoest werd, die er vervolgens een Zeus-tempel voor in de plaats zetten. Later werd deze omgevormd tot een christelijke kerk.
Nog later kwam Mohammed op bezoek, in één nacht tijd vanuit Mecca, waarna hij ten hemel opsteeg om Allah te vervoegen. Nu wordt de berg beheerd door de moslimgemeenschap, de negen toegangen door gewapende Israeli. Erg mooi is de met blauwe faiencen bezette ”koepel van de rots” moskee en dus een toeristische trekpleister tussen de gebeden door. Maar ik mis er de relaxe drukke bedrijvigheid die je in de meeste andere moskee tegenkomt. Symbolisch is het wel dit verhaal. De moslim met hun illusoir verhaal, de Israëli met hun mitrailletten, terwijl beneden de Joden aan hun muur staan te klagen.

-St. Annakerk. De geboorteplaats van Maria. (Anna haar moeders naam) Een pareltje van kruisvaarderarchitectuur.
De romaanse kerk heeft een erg aparte akoestiek en tourgroepende beegangers (Amerikaanse protestanten vermoedelijk) brengen hun professionele zangers mee.

Vervoering, er wordt getuigenis afgelegd van de gebeurde mirakels in hun eigen leven, er wordt precies uitgelegd waarom de joden Christus vermoord hebben (erg diplomatiek op deze plaats) Het westerse exacte denken staat fabuleren blijkbaar niet in de weg.

-De grot waar Jezus gevangen zat. Barabas drie verdiepingen lager en op die dag de uitverkorene van het volk.
 

-De ”kerk van de heilige begraving”. De heiligste christelijke plaats in Jeruzalem. Hier zou Christus gestorven zijn. Een donker gewrocht in verschillende verdiepingen, met een bewogen geschiedenis. Weinig licht en veel wierrook.
De gelovigen “werpen zich ter aarde”. Ik vind het wat griezelig deze religieuze hysterie bezig te zien. Een pater probeert de massa te kanaliseren al roepend en armen zwaaiend: hopeloos. Elk religieus gebouw brengt blijkbaar zijn eigen sfeertje mee.

De volgende dag staat de olijfberg op het menu. De berg waar iedereen wil begraven worden want hier zal de heropstanding gebeuren. Het is zaak er vlug bij te zijn en dus op de eerste rij te liggen.
De Joden op de olijfberg zelf, met 150.000 zouden ze intussen al zijn. De Moslim onder de muren van Jeruzalem, en de christengraven zie je (in minder mate) in de vallei ertussenin. Opnieuw een hele verzameling kerken op deze berg, waarvan ik er drie bezoek.

-de” basiliek van de doodstrijd” met de olijfboomtuin Gethsemane ervoor. In deze tuin kwam Jezus bidden. Hier ontving hij de Judaskus en werd vervolgens gearresteerd.
De basiliek is van recente datum en heeft binnenin prachtige mozaïeken (te donker voor foto’s) Vooraan een triptiek met het olijfbergverhaal. Het plafond in lapis lazuli blauw dooraderd met goud, de vloeren met repetitieve tekeningen in de klassieke mosaikkleuren: beige bruin oker.

-De grieks orthodoxe kerk van Maria Magdalena met een prachtige kloostertuin errond.
Gouden uivormige koepels in de zon, binnenin de typisch gouden iconen.

-Het graf van de maagd Maria: vele wees gegroetjes, en psalmen zingen, deze keer vooral Italianen.
Even zoveel zijn de olielampjes aan het grotplafond. In alle maten en materialen: zilver, filigrein, koper ceramiek, verguld: prachtig zijn ze, fijn ambachtswerk. 

Challas, de reis zit erop. Het heeft me twee maand gekost om me van Ganziantep in zuid Turkije over Syrie, Libanon, Jordan, Sinai woestijn tot Jeruzalem te werken, ongeveer 2500 kilometer. Langer dan vele van mijn medereizigers (het record: een duitse jongedame op 13 dagen) Mijn begrip van één en ander is vergroot maar blijft natuurlijk erg beperkt. Veel onverwachte schoonheid heb ik gezien, en zo geconcentreerd. De Arabieren zijn me erg meegevallen ondanks hun paternalistisch sexisme dat ik wel vermoeiend begin te vinden. En het trieste besef dat deze regio toch al heel lang de speelbal is van plaatselijk en buitenlands zelfzuchtige politieke en economische krachten. Bon, genoeg culturele en andere bagage in mijn hoofd om een tijdje verder te kunnen. Vannacht een vliegtuig richting ”naar huis” naar het groene belgenlandje waar ook de zon schijnt af en toe, maar dan zacht en strelend, en niet snijdend als een mes. Ik heb genoten van het reizen en het schrijven, ik hoop jullie van het lezen.Tot binnenkort: life     Greta